🌿 हिन्दी को शुद्ध करने की सूची
उर्दू/फ़ारसी/अरबी से शुद्ध हिन्दी (संस्कृतनिष्ठ)
1. ज़मीन → भूमि
2. ग़ुस्सा → क्रोध
3. मेहनत → परिश्रम
4. सवाल → प्रश्न
5. जवाब → उत्तर
6. इंसान → मनुष्य
7. किताब → पुस्तक
8. कलम → लेखनी
9. ख्वाब → स्वप्न
10. तक़दीर → भाग्य
11. दुनिया → जगत
12. दोस्त → मित्र
13. दुश्मन → शत्रु
14. मोहब्बत → प्रेम
15. नफ़रत → घृणा
16. मकान → गृह
17. स्कूल → विद्यालय
18. कॉलेज → महाविद्यालय
19. दफ़्तर → कार्यालय
20. अदालत → न्यायालय
21. हुकूमत → शासन
22. क़ानून → विधि
23. हक़ → अधिकार
24. आज़ादी → स्वतंत्रता
25. ग़रीब → दरिद्र
26. अमीर → धनवान
27. रोज़गार → आजीविका
28. काम → कर्म
29. खेल → क्रीड़ा
30. किताबख़ाना → पुस्तकालय
31. इलाज → उपचार
32. बीमारी → रोग
33. डॉक्टर → चिकित्सक
34. दवा → औषधि
35. मास्टर → अध्यापक
36. बाप → पिता
37. माँ → माता
38. बीवी → पत्नी
39. बेटा → पुत्र
40. बेटी → पुत्री
41. रोज़ा → उपवास
42. नमाज़ → प्रार्थना
43. इबादत → उपासना
44. ख़ुशी → प्रसन्नता
45. ग़म → दुःख
46. मौत → मृत्यु
47. ज़िन्दगी → जीवन
48. जन्म → उत्पत्ति
49. आँख → नेत्र
50. कान → कर्ण
51. ज़ुबान → जिह्वा
52. दिल → हृदय
53. ख़ून → रक्त
54. दिमाग़ → मस्तिष्क
55. जिस्म → शरीर
56. हाथ → हस्त
57. पाँव → पाद
58. सर → शिरः
59. बाल → केश
60. रंग → वर्ण
61. तसवीर → चित्र
62. चेहरा → मुख
63. बाज़ार → हाट
64. दुकान → भंडार
65. मुल्क → राष्ट्र
66. शहर → नगर
67. गाँव → ग्राम
68. सड़क → मार्ग
69. रास्ता → पथ
70. वक़्त → समय
71. ज़्यादा → अधिक
72. कम → न्यून
73. मुश्किल → कठिन
74. आसान → सरल
75. पहला → प्रथम
76. आख़िरी → अंतिम
77. हमेशा → सदा
78. कभी-कभी → यदा-कदा
79. कभी नहीं → कदापि नहीं
80. दुबारा → पुनः
81. क़रीब → समीप
82. दूर → दूर
83. बहुत → अत्यधिक
84. थोड़ा → अल्प
85. सच्चा → सत्य
86. झूठा → असत्य
87. अच्छा → उत्तम
88. बुरा → निकृष्ट
89. ताक़त → शक्ति
90. हिम्मत → साहस
91. इज़्ज़त → सम्मान
92. बेइज़्ज़ती → अपमान
93. इन्साफ़ → न्याय
94. ज़ालिम → निर्दयी
95. रहम → दया
96. ग़लती → भूल
97. सही → शुद्ध
98. तालीम → शिक्षा
99. इल्म → ज्ञान
100. अकल → बुद्धि
101. इशारा → संकेत
102. इरादा → संकल्प
103. कोशिश → प्रयास
104. वजह → कारण
105. मक़सद → उद्देश्य
106. हासिल → प्राप्ति
107. मंज़िल → गन्तव्य
108. सफ़र → यात्रा
109. तजुर्बा → अनुभव
110. आदत → स्वभाव
111. अन्दाज़ → शैली
112. तारीख़ → इतिहास
113. तर्जुमा → अनुवाद
114. हक़ीक़त → सत्यता
115. झगड़ा → विवाद
116. लड़ाई → युद्ध
117. दुश्मनी → शत्रुता
118. दोस्ती → मैत्री
119. बर्बाद → विनष्ट
120. आबाद → समृद्ध
121. पैग़ाम → संदेश
122. पैग़म्बर → ऋषि
123. इब्तिदा → आरम्भ
124. इंतिहा → अंत
125. अन्दर → भीतरी
126. बाहर → बाहरी
127. ग़ैर → पराया
128. अपना → स्व
129. पूरा → सम्पूर्ण
130. आधा → अर्ध
131. बराबर → सम
132. अलग → पृथक
133. मिलना → संगम
134. जुदा → पृथक
135. छोटा → लघु
136. बड़ा → विशाल
137. ऊँचा → उन्नत
138. नीचा → अधम
139. साफ़ → स्वच्छ
140. गन्दा → मलिन
141. जल्दी → शीघ्र
142. देर → विलम्ब
143. नया → नवीन
144. पुराना → प्राचीन
145. असली → मौलिक
146. नक़ली → कृत्रिम
147. आम → सामान्य
148. ख़ास → विशेष
149. तरीक़ा → विधि
150. हाल → स्थिति
151. हालात → परिस्थितियाँ
152. शक्ल → रूप
153. सूरत → आकृति
154. क़िस्म → प्रकार
155. क़ीमत → मूल्य
156. तिजारत → व्यापार
157. सौदा → क्रय-विक्रय
158. फ़ायदा → लाभ
159. नुक़सान → हानि
160. ग़रीबी → दरिद्रता
161. दौलत → सम्पत्ति
162. सरमाया → पूँजी
163. तिजोरी → कोषागार
164. तक़रीब → अवसर
165. महफ़िल → सभा
166. जलसा → आयोजन
167. ख़बर → समाचार
168. अख़बार → पत्र |
169. इम्तहान → परीक्षा
170. नतीजा → परिणाम
171. दरख़ास्त → आवेदन
172. अर्ज़ी → निवेदन
173. रिपोर्ट → प्रतिवेदन
174. तफ्सील → विवरण
175. सबक़ → पाठ
176. ग़ज़ल → गीत
177. अफ़साना → कथा
178. क़िस्सा → कहानी
179. तसव्वुर → कल्पना
180. ख़्वाहिश → इच्छा
181. अरमान → आकांक्षा
182. ताज्जुब → आश्चर्य
183. तहरीर → लेख
184. तसल्ली → सांत्वना
185. तक़रीर → भाषण
186. ख़ुत्बा → प्रवचन
187. दुआ → प्रार्थना
188. बरकत → आशीर्वाद
189. रहमत → कृपा
190. बद्दुआ → शाप
191. नेमत → प्रसाद
192. क़सम → शपथ
193. वादा → प्रतिज्ञा
194. ख़ुलूस → निष्ठा
195. सच → सत्य
196. झूठ → असत्य
197. इख़्तिताम → समापन
198. इल्तिजा → विनती
199. ज़रूरत → आवश्यकता
200. मौक़ा → अवसर
201. मशविरा → परामर्श
202. राय → मत
203. ग़ौर → चिन्तन
204. तवज्जो → ध्यान
205. इत्तफ़ाक़ → संयोग
206. नसीहत → उपदेश
207. तर्बियत → प्रशिक्षण
208. मशक़्क़त → कठिनाई
209. आराम → विश्रान्ति
210. राहत → शांति
211. तक़लीफ़ → पीड़ा
212. दर्द → व्यथा
213. तक़रार → विवाद
214. सुलह → समझौता
215. शक → संदेह
216. यक़ीन → विश्वास
217. इमान → श्रद्धा
218. नेकनीयती → सज्जनता
219. ज़ुल्म → अत्याचार
220. ख़ैर → मंगल
221. शरारत → दुष्टता
222. गुनाह → पाप
223. सवाब → पुण्य
224. फ़र्ज़ → कर्तव्य
225. ज़िम्मेदारी → दायित्व
226. इख़्तियार → अधिकार
227. हुक्म → आदेश
228. फ़रमान → आज्ञा
229. नीयत → अभिप्राय
230. क़ाबिल → योग्य
231. नालायक → अयोग्य
232. हुनर → कौशल
233. जहालत → अज्ञानता
234. अदब → शिष्टाचार
235. तहज़ीब → संस्कृति
236. बदतमीज़ी → दुर्व्यवहार
237. तमीज़ → शालीनता
238. शौक़ → रुचि
239. तमन्ना → इच्छा
240. हसरत → लालसा
241. ग़रज़ → प्रयोजन
242. बहाना → अवसर
243. वजूद → अस्तित्व
244. मख़लूक़ → प्राणी
245. ख़िलाफ़ → विरोध
246. हक़ में → समर्थन
247. दख़ल → हस्तक्षेप
248. मदद → सहायता
249. मददगार → सहायक
250. रक़ीब → प्रतिस्पर्धी
251. साथी → सहचर
252. हमसफ़र → सहयात्री
253. मुनाफ़ा → लाभ
254. घाटा → हानि
255. करार → अनुबंध
256. इकरार → स्वीकार
257. इनकार → अस्वीकार
258. अदालत → न्यायालय
259. जमाना → युग
260. तालीफ़ → संकलन
261. इबादतगाह → उपासना-स्थान
262. मज़ार → समाधि
263. क़ब्र → समाधि/समाधिस्थल
264. रस्म → परम्परा
265. तर्ज़ → ढंग
266. हकीम → वैद्य
267. इलाज → उपचार
268. मरीज़ → रोगी
269. तावीज़ → मंत्रिका
270. बदन → काया
271. दौड़ → धावन
272. महबूब → प्रिय
273. अदावत → वैर
274. नफ़्स → अहंकार
275. रूह → आत्मा
276. जन्नत → स्वर्ग
277. जहन्नुम → नरक
278. सब्र → धैर्य
279. शुक्र → कृतज्ञता
280. तक़वा → संयम
281. हलाल → शुद्ध
282. हराम → निषिद्ध
283. शरीअत → धर्मनियम
284. फ़ितरत → प्रकृति
285. अकीदा → आस्था
286. तक़दीर → भाग्य
287. इलाक़ा → क्षेत्र
288. मुक़ाम → स्थान
289. मंज़र → दृश्य
290. नज़ारा → विहंगावलोकन
291. हकीकत → वास्तविकता
292. तहरीक़ → आन्दोलन
293. इंक़लाब → क्रान्ति
294. बग़ावत → विद्रोह
295. हुकूमत → शासन
296. बादशाह → राजा
297. तख़्त → सिंहासन
298. ताज → मुकुट
299. गुलाम → दास
300. आज़ाद → स्वतन्त्र
301. खुशबू → सुगन्ध
302. बदबू → दुर्गन्ध
303. ग़ज़ब → आश्चर्य
304. मंज़ूर → स्वीकृत
305. नामंज़ूर → अस्वीकृत
306. ज़र्रा → कण
307. दरिया → नदी
308. समंदर → सागर
309. किनारा → तट
310. साहिल → तटरेखा
311. ग़रक़ → डूबा
312. तूफ़ान → आंधी/चक्रवात
313. आँधी → धूलिवायु
314. बारिश → वर्षा
315. बादल → मेघ
316. बिजली → विद्युत्
317. चमक → दीप्ति
318. धूप → सूर्यकिरण
319. अंधेरा → तमस्
320. उजाला → प्रकाश
321. सितारा → तारा
322. चाँद → चन्द्र
323. सूरज → सूर्य
324. ज़माना → युग
325. वक़्त → समय
326. सदी → शताब्दी
327. साल → वर्ष
328. महीना → मास
329. हफ़्ता → सप्ताह
330. रोज़ → दिन
331. रात → रात्रि
332. सुबह → प्रातः
333. शाम → सायं
334. दुपहर → मध्यान्ह
335. आधी रात → अर्धरात्रि
336. आरज़ू → आकांक्षा
337. इश्क़ → प्रेम
338. आशिक़ → प्रियकर
339. माशूक़ → प्रेयसी
340. खामोशी → मौन
341. शोर → कोलाहल
342. आवाज़ → ध्वनि
343. चीख़ → चीत्कार
344. रोना → क्रन्दन
345. हँसी → हास्य
346. खेलना → क्रीड़न
347. लिखना → लेखन
348. पढ़ना → अध्ययन
349. देखना → दर्शन
350. सुनना → श्रवण
351. चलना → गमन
352. दौड़ना → धावन
353. गिरना → पतन
354. उठना → उदयन
355. बैठना → उपवेशन
356. सोना → निद्रा
357. जागना → जागरण
358. खाना → आहार
359. पीना → पान
360. बोलना → वाक्
361. सोचना → चिन्तन
362. जानना → अवगति
363. सीखना → अध्ययन
364. पढ़ाना → अध्यापन
365. खिलाना → भोज्यदान
366. पहनना → वस्त्रधारण
367. उतारना → अपगमन
368. सजना → अलंकरण
369. नाचना → नर्तन
370. गाना → गान
371. बजाना → वादन
372. पूछना → प्रश्न करना
373. बताना → कथन
374. सुनाना → श्रवण कराना
375. दिखाना → प्रदर्शन
376. खिलखिलाना → प्रहसन
377. रोशनी → प्रकाश
378. अँधेरा → तम
379. ज्वाला → अग्नि
380. धुआँ → धूम
381. राख → भस्म
382. पत्थर → शिला
383. मिट्टी → मृदा
384. पेड़ → वृक्ष
385. पौधा → तरु
386. फूल → पुष्प
387. फल → फल
388. बीज → बीज
389. पत्ता → पत्र
390. शाख़ → शाखा/डाली
391. जंगल → वन
392. बाग़ → उद्यान
393. खेत → कृषिक्षेत्र
394. घास → तृण
395. झील → सरोवर
396. तालाब → सरः
397. कुआँ → कूप
398. नहर → नाला
399. पुल → सेतु
400. मकसद → प्रयोजन
401. गवाही → साक्ष्य
402. शहादत → प्रमाण
403. वारिस → उत्तराधिकारी
404. जायदाद → सम्पत्ति
405. तक़सीम → विभाजन
406. हिस्सा → अंश
407. वसीयत → इच्छा-पत्र
408. दस्तख़त → हस्ताक्षर
409. मुहर → मोहर/छाप
410. तहरीर → लेख
411. कानून → विधि
412. दंड → दण्ड
413. जुर्माना → अर्थदण्ड
414. गुनाहगार → अपराधी
415. सज़ा → दण्ड
416. जेल → कारागार
417. कैदी → बन्दी
418. पहरेदार → प्रहरक
419. चौकीदार → रक्षक
420. सिपाही → सैनिक
421. फ़ौज → सेना
422. लश्कर → दल
423. हुक्मरान → शासक
424. बादशाह → नरेश
425. मलिका → रानी
426. वज़ीर → मन्त्री
427. अमीर → धनाढ्य
428. गरीब → दरिद्र
429. मजदूर → श्रमिक
430. किसान → कृषक
431. दुकानदार → व्यापारी
432. व्यापारी → वणिक
433. शिक्षक → अध्यापक
434. छात्र → विद्यार्थी
435. औरत → नारी
436. आदमी → पुरुष
437. बच्चा → शिशु
438. बूढ़ा → वृद्ध
439. जवान → तरुण
440. जवान लड़की → तरुणी
441. घर → गृह
442. दरवाज़ा → द्वार
443. खिड़की → झरोखा/जालिका
444. दीवार → भित्ति
445. छत → छज्जा
446. आँगन → प्रांगण
447. कुर्सी → आसन
448. मेज़ → पट्टिका
449. बिस्तर → शय्या
450. तकिया → आसनपृष्ठ
451. कंबल → कंबल/कम्बलम्
452. कपड़ा → वस्त्र
453. जूता → पादुक
454. टोपी → शिरोवस्त्र
455. छाता → छत्र
456. आईना → दर्पण
457. घड़ी → समयसूचक
458. किताब → ग्रन्थ
459. नोटबुक → लेखपुस्तिका
460. पेंसिल → लेखनी
461. पेन → कलम
462. स्याही → मसी/माषि
463. बोर्ड → फलक
464. नक्शा → मानचित्र
465. झंडा → ध्वज
466. चिन्ह → प्रतीक
467. निशान → लक्षण
468. शब्द → पद
469. वाक्य → वाक्य
470. भाषा → भाषा
471. लफ़्ज़ → शब्द
472. अल्फ़ाज़ → पदावली
473. जुमला → वाक्यांश
474. किताबत → लेखन
475. दरख़्त → वृक्ष
476. क़ल्ब → हृदय
477. अहसास → अनुभूति
478. हसरत → आकांक्षा
479. क़दर → मूल्य
480. नफ़ा → लाभ
481. नुक़सान → हानि
482. बयान → वक्तव्य
483. तक़रीर → भाषण
484. हिकमत → नीति
485. दानिश → प्रज्ञा
486. इल्मदार → विद्वान
487. जाहिल → मूर्ख
488. अक्लमन्द → बुद्धिमान
489. पागल → उन्मत्त
490. दीवाना → पागल
491. होश → चेतना
492. बेहोश → अचेत
493. ज़ख़्म → घाव
494. मरहम → लेप
495. इलाज → चिकित्सा
496. नुस्ख़ा → चिकित्साविधान
497. अस्पताल → चिकित्सालय
498. मरीज़ → रोगी
499. डॉक्टर → वैद्य
500. हकीम → आयुर्वेदाचार्य